تغييرات آب و هوایی آینده حیات روی کره زمین را تهدید می کند
.jpg)
اگر پدربزرگها و مادربزرگهای ما، داستان دورانی را تعریف می کردند که از غبار دود بر آسمان و ترافیک خیابان خبری نبود، زمانی که نسل ما پدربزرگ و مادربزرگ شود، داستانهای تازه تری برای نوه ها خواهد داشت.
نسل ما می تواند از دورانی روایت کند که يخ های قطبی هنوز آب نشده بودند، بهار و زمستان هر سال سر موعد مشخصی سر می رسید، توفان های سهمگین و ویرانگر به واقعه ای رایج و فراگیر بدل نشده بود، نواحی گرمسیر زیر بارش سنگین برف پوشیده نمی شدند، تنوع جانوران را می شد خارج از مستندهای حیات وحش هم مشاهده کرد و سروکله پشه های مالاریا در قاره اروپا پیدا نشده بود.
با روندی که زمین روز به روز گرم می شود، چنین تصویری دور از ذهن نیست. هراس از چنین آینده ای است که ال گور، معاون پیشین رئیس جمهور آمریکا را با لئوناردو دی کاپریو، ستاره هالیوود همصدا می کند تا هر دو از همان نگرانی و دغدغه ای بگویند که امروزه در دستور کار همه مجامع جهانی، از سازمان ملل گرفته تا اجلاس هشت کشور صنعتی جهان جای گرفته است: نگرانی از تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین.
گلخانهای كه زياد گرم میشود
دماى متوسط سطح زمين در قرن گذشته چيزى حدود ۱۸/۰ ± ۷۴/۰ درجه سانتيگراد افزايش داشته است كه بخش اعظم اين تغييرات، از نيمه قرن بيستم به بعد و با توسعه و پيشرفت صنايع و افزايش توليد و انتشار گازهاى گلخانهاى- به ويژه دى اكسيد كربن- رخ داده است.
مدلهاى جوى ارائه شده نشان مىدهد كه اگر ميزان اين گازها به همين روال افزايش يابد، دماى زمين در محدوده سالهاى ۱۹۰۰ تا ۲۱۰۰ ميلادى- كه ما تقريباً در نيمهى اين فاصلهى زمانى هستيم- از ۱ تا ۴/۶ درجه سانتيگراد گرمتر خواهد شد. در اين صورت نسل بشر با مشكلات عديدهاى مواجه خواهد شد.
تحقيقات حاكى از آن است كه حتى اگر ميزان دى اكسيد كربن را در همين سطح كنونى ثابت نگه داريم، بازهم شاهد افزايش دمايى حدود ۵/۰ درجه سانتيگراد خواهيم بود.
مهمترين گازهاى گلخانهاى عبارتند از: بخار آب، دى اكسيد كربن، متان و اوزون. در ميان آنها بخار آب و دى اكسيد كربن به دليل اثر گلخانهاى بيشترى كه دارند از اهميت و توجه بالاترى برخوردارند.
اثر گلخانهاى به خودى خود براى بقاى زمين امرى ضرورى است. همانطور كه مىدانيم، زمين گرماى مورد نياز خود را از نور خورشيد تأمين مىكند. بخشى ازاين انرژى، در زمان تابش نور به زمين، جذب شده و باقى آن انعكاس پيدا كرده و باز مىگردد. اما در بين راه، گازهاى گلخانه اى مانند شيشههاى يك گلخانه عمل كرده و اجازه خروج كامل اين انرژى را نمىدهند و بدين وسيله مقدار گرماى بيشترى را براى زمين حفظ مىكنند.
در صورت فقدان اثر گلخانهاى دماى زمين حدود ۳۰ درجه سانتيگراد سردتر از دماى كنونى خود و مكانى غيرقابل زيست بود. اما بديهى است كه افزايش ميزان اين گازها، باعث ذخيره شدن بيش از حد گرما شده و چرخه از حالت طبيعى خود خارج مىشود.
تغييرات و نشانهها
.jpg)
گرمايش زمين چه چيز را با خود به همراه مىآورد و چگونه زندگى موجودات زنده را به خطر مىاندازد؟
تغييرات آب و هوا - موج گرما، دوره گرماى غيرمعمول در مناطق مختلف، تغيير زمانى فصلها، بارش باران و برف سنگين، سيلابها و توفانهاى غير منتظره.
به طور مثال شايد بتوان از بارش سنگين برف در شهر رشت، در سال ۱۳۸۳ شمسى و يا توفانهاى سال ۲۰۰۳ شهر لندن و توفان كاترينا در ايالات متحده در سال ۲۰۰۵ نام برد.
در كنار اين موارد، خشكسالى و آتشسوزىهاى كم سابقه را نيز بايد از زمره اين تغييرات دانست.
ذوب شدن يخها و گرم شدن اقيانوسها - بالا رفتن دما باعث ذوب قابل توجه يخهاى قطب شمال و جنوب و همچنين پسرفت يخچالهاى طبيعى دنيا، از جمله بزرگترين آنها در رشته كوه هيمالايا، شده است.
ذوب يخها و به همراه آن انبساط آب درياها به سبب گرماى بيش از حد، باعث بالا آمدن سطح درياها شده و پيش بينى مىشود در قرن آينده تا حدود يك متر از سواحل سرتاسر جهان را زير آب ببرد.
تبخير سريع آبهاى شيرين و كم شدن منابع قابل شرب نيز براى انسانها مشكلى اساسى خواهد بود.
گياهان و جانوران نیز از گزند این تغییرات در امان نیستند. گرم شدن زمين باعث نابودى بسيارى از گونههاى گياهى و جانورى مىشود. بنابر گزارش مجله نشنال جئوگرافيك، تا سال ۲۰۵۰ ميلادى بيش از يك ميليون گونه گياهى و جانورى در معرض انقراض خواهند بود.
گونههاى مختلف جانورى منطقهى زيست خود را تغيير مىدهند، زمان رويش گياهان عوض مىشود و كوچ پرندگان و ديگر جانوران از مناطق سردسير به گرمسير دچار اختلال و بى نظمى مىگردد.
نمونه بارز اين مسأله، نصف شدن جمعيت پنگوئنها در قطب شمال است كه طى سالهاى ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۱ ميلادى اتفاق افتاده. ويا از بين رفتن صخرههاى مرجانى در اقيانوسها به عنوان مثالى ديگر.
آيا تحول در دنياى جانوران مىتواند براى انسان خطرى جدى تلقى شود؟ تصور كنيد پشه مالاريا به علت گرم شدن زمين منطقه زيست خود را به مناطق مختلف گسترش دهد.
پيمانهای سبز بينالمللی
نخستين فردی كه تحقيق در مورد افزايش دمای زمين را آغاز كرد، شيميدانی سوئدی به نام آرينوس بود كه بيش از صد سال پيش میزيست. اما حدود صد سال طول کشید تا جامعه بينالمللی با تصويب قوانين و معاهدههای خاص رسماً به این مسئله توجه نشان دهد.
نخستين توافق بينالمللی براي كاهش گازهای گلخانهاي (به ويژه دی اكسيد كربن)، توسط كنوانسيون بنياد تغييرات جوي سازمان ملل (UNFCCC) در سال 1997 ميلادي و در قالب متممی که به نام پیمان كيوتو معروف است، تصویب شد.
در حال حاضر بيش از ۱۶۰ كشور اين پيمان را تصويب كردهاند (چيزى حدود ۵۵% انتشار دهندگان گازهاى گلخانهاى). اما ايالات متحده آمريكا كه بزرگترين توليدكننده اين گازهاست، پیمان را به طور رسمی نپذیرفته است.
استراليا و قزاقستان نیز حاضر به پذيرفتن اين پيمان نشدند. مخالفان پیمان، درباره برآورد میزان گازهای گلخانه ای که توسط کشورهای مختلف توليد می شود و محدوديت هایی که برای هر کشور تعيين شده اختلاف نظر دارند و نگران هستند که اجرای اين پيمان، به اقتصاد و بازار کار لطمه بزند.
كشورهايى نظير چين و هند نيز كه از توليدكنندگان بزرگ اين گازها هستند، با وجود تصويب آن، به دليل اينكه جزو كشورهاى در حال توسعه حساب مىشوند از تعهد به شروط آن معاف شدند. در نتيجه، اين معاهده عملاً كارايى لازم را نداشته است.
در هر حال اعتبار پيمان كيوتو در سال ۲۰۱۲ ميلادى به پايان مىرسد و گفتگوهاى بينالمللى از ماه مه امسال (۲۰۰۷ ميلادى) براى تنظيم پيمانى به مراتب موثرتر آغاز شده است.
.jpg)
در اين اثنا هيئت بین الدولی تغييرات جوی (IPCC) با حمايت سازمان ملل به فعاليت پرداخته و بصورت مرتب با برپايی نشستهايی در كشورهای مختلف، مشكلات، تحقيقات، آمار و وضعيت كنونی را مورد بحث و بررسی قرار داده و با ارائه مقالات و ارزيابیهای همه جانبه، تلاش دارد گامی در جهت یافتن راه حل هایی موثر و مناسب بردارد.
در كشورهاى مختلف جهان موج جديدى براى مقابله با اين پديده تلخ به راه افتاده است. تشويق مردم به صرفهجويى در مصرف انرژى و بازيافت مواد و ترغيب آنها به استفاده از منابع انرژى هاى پاك همچون آب و باد، كم و بيش در همه جا ديده مىشود.
حتى در كشورى مانند ايالات متحده كه پيمان كيوتو را به رسميت نشناخته، برخى از ايالات مستقلاً دست به ابتكار عمل زده اند و براى مثال ايالت كاليفرنيا متعهد شده است كه تا سال ۲۰۲۰ ميلادى، ميزان توليد گاز دى اكسيد كربن در اين ايالت را ۲۵% كاهش دهد.
